tężyczka
Artykuły

Tężyczka a dieta

Tężyczka jest zespołem objawów polegających na nadmiernej pobudliwości nerwowo-mięśniowej, czego głównym objawem są niekontrolowane skurcze mięśni. Istnieje podział na jawną i utajnioną, przy czym jawna występuje częściej.

 

Tężyczka jawna i utajona – czym się różnią między sobą

Tężyczka jawna związana jest ze zbyt niskim poziomem wapnia we krwi (może towarzyszyć temu zbyt niski poziom magnezu). Wapń jest pierwiastkiem, który bierze udział w procesie przekazywania impulsów nerwowych, a także warunkuje równowagę tych procesów w korze mózgu, a zaburzenia jonowe tę równowagę zakłócają. Do stanu tego doprowadzić może niewydolność przytarczyc, nerek i trzustki, oraz niedobór witaminy D.

Z tężyczką najczęściej zmagają się osoby wrażliwe, cechujące się mniejszą odpornością na stres, które łatwo ulegają obniżeniom nastrojów, są drażliwe, skłonne do płaczu. Często także są to perfekcjoniści i pracoholicy. Osoby te są również bardziej podatne na niedobór magnezu, co jest predyspozycją do wystąpienia symptomów tężyczki.

Objawy tężyczki obserwuje się m.in. w hipomagnezemii, zasadowicy metabolicznej i oddechowej. To właśnie zasadowica oddechowa, będąca następstwem hiperwentylacji, pojawiającej się w przebiegu zaburzeń lękowych, najczęściej prowadzi do napadów tężyczki. Tutaj szczególnie narażone są osoby cierpiące na zaburzenia lękowe z napadami określanymi jako lęk paniczny. 

Tężyczka utajona (inaczej spazmofilia) natomiast jest trudniejsza do rozpoznania niż tężyczka jawna. Jej objawy są niespecyficzne i przypominają objawy wielu innych schorzeń. Ogólnie objawy te możemy podzielić na psychiatryczne i narządowe.

Objawy tężyczki najczęściej mają charakter psychosomatyczny i mięśniowy. Zgłaszane objawy tężyczki związane są z:

  • sercem i układem krążenia (m.in. uczucie kołatania serca, kłucie w sercu),
  • układem oddechowym (np. duszności, skurcz oskrzeli),
  • układem pokarmowym (m.in. bóle brzucha, jelit).

Napady tężyczkowe często poprzedzają parestezje w postaci mrowienia odczuwanego w obrębie palców rąk i wokół ust. Następnie występują symetryczne bolesne skurcze mięśni, obejmujące zazwyczaj okolice nadgarstka oraz stopy. Pojawiający się na początku napadu skurcz dłoni rozpoczyna przywodzenie kciuka. Zaraz potem następuje zgięcie w stawach śródręczno-paliczkowych, wyprostowanie stawów międzypaliczkowych oraz zgięcie nadgarstka. W ten sposób dłoń przyjmuje wygląd znany jako “ręka położnika”. Mimo że w typowych przypadkach skurcze tężyczkowe dotyczą kończyn, mogą one obejmować inne grupy mięśniowe, np. kurcz mięśni głośni lub oskrzeli — mogący stanowić zagrożenie życia chorego. W okresach między napadami tężyczki pacjenci niestety nie czują się „uwolnieni”, gdyż zwykle skarżą się na niepokój, rozdrażnienie, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia pamięci i koncentracji, bezsenność oraz ogólne osłabienie.


Do powyższych objawów dochodzą inne, które już są mniej specyficzne. Wyróżniamy wśród nich:

  • niepokój,
  • lęk,
  • spadek energii,
  • senność lub nadpobudliwość,
  • uczucie znużenia, zmęczenia,
  • duszność spoczynkowa,
  • zasłabnięcia,
  • trudności w koncentracji,
  • zaburzenia pamięci,
  • niewyraźna mowa,
  • drażliwość,
  • płaczliwość,
  • epizody hiperwentylacji.

Objawy ze strony różnych narządów, m.in.:

  • skurcze mięśni (najczęściej łydek),
  • drętwienie i uczucie mrowienia w kończynach: zarówno górnych, jak i dolnych,
  • drętwienie języka, twarzy,
  • uczucie ciała obcego w gardle (tzw. Globus histericus),
  • nadmierna potliwość,
  • ziębnięcie i sinienie kończyn dolnych,
  • zawroty głowy.

Badania laboratoryjne

W badaniach laboratoryjnych najczęstsze nieprawidłowości w przypadku tężyczki jawnej, to obniżenie stężenia magnezu, obniżone stężenie wapnia zjonizowanego (poziom wapnia całkowitego pozostaje w normie), zasadowica oddechowa i/lub zaburzenia w gospodarce wapniowo-fosforanowej. W przypadku tężyczki utajonej wyniki powyższych badań mogą być w normie, dlatego trudniej jest ją rozpoznać.

Najczęstszym czynnikiem sprzyjającym skurczom tężyczkowym jest hipomagnezemia, czyli niedobór magnezu. Ten może być spowodowany wieloma czynnikami etiologicznymi. Może to być niewystarczające spożycie magnezu z diety, zespół złego wchłaniania z przewodu pokarmowego czy zwiększona utrata przez nerki (np. przy stosowaniu środków moczopędnych) lub zespół Barttera-Gitelmana (rzadka choroba dziedziczna powodująca przewlekłą hipokaliemią związaną z zasadowicą metaboliczną i wtórnym hiperaldosteronizmem). Wynikiem hipomagnezemii mogą być drgawki, skurcze i drżenia mięśniowe, osłabienie siły, zawroty głowy, ruchy atetotyczne czy pląsawicze, zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie tętnicze, zawał serca, osteoporoza, depresja, psychozy, a także zespół przewlekłego zmęczenia i skurcz oskrzeli.

Warto dodać, że ciężko jest oszacować stężenie magnezu w organizmie, gdyż stężenie tego składnika we krwi jest zazwyczaj stabilne. Jest to obszar międzykomórkowy, w którym znajduje się mniej niż 1% puli magnezu z całego organizmu, przez co praktycznie niemożliwe jest wykazanie istnienia niedoboru lub nadmiaru magnezu tylko na podstawie tego badania. Ponadto u większości pacjentów z tężyczką stwierdza się jednak prawidłowy poziom magnezu. Można by rozważyć natomiast dwa inne badania: oznaczenie stężenia magnezu w erytrocytach oraz w moczu. Stężenie magnezu w moczu zależy od kilku czynników, m.in. zawartości magnezu w diecie, równowagi hormonalnej, wysiłku fizycznego i zażywanych leków. Stężenie to kształtuje się średnio w granicach 4mmol/dobę. Jeżeli wynosi poniżej 2 mmol/dobę i większą niż 6 mmol/dobę, można uznać je odpowiednio za hipomagnezemię lub hipermagnezemię.

Więcej o magnezie przeczytasz w tym artykule.

Inne badania

Najczulszym testem wykazującym obecność nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej, a tym samym tężyczki jest badanie elektromiograficzne – próba tężyczkowa (próba ischemiczna). Badanie można wykonać w gabinecie neurologa specjalizującego się w tężyczce.

Ponadto innymi testami, które służą do rozpoznania tężyczki są objawy Chvostka, Trousseau, Lusta.

Objaw Chvostka to skurcz mięśni twarzy, do którego dochodzi po uderzeniu młoteczkiem neurologicznym w okolicę nerwu twarzowego (około 2 cm przed płatkiem ucha). Objaw Trousseau to wystąpienie charakterystycznego ułożenia ręki podczas założenia na przedramieniu i napełnienia do określonego poziomu mankietu służącego do mierzenia ciśnienia tętniczego. Charakterystyczne jest, również nasilenie objawów pojawiające się wtedy, gdy pacjent zacznie szybciej i głębiej oddychać (dochodzi wtedy do hiperwentylacji). Objaw Lusta polega na skurczu mięśni strzałkowych i odwiedzeniu stopy w odpowiedzi na uderzenie w nerw strzałkowy wspólny (poniżej głowy kości strzałkowej). Świadczy o nadmiernej pobudliwości nerwowo-mięśniowe.

Leczenie tężyczki

Leczenie odbywa się pod kontrolą lekarzy specjalistów, najczęściej neurologa, ale  także endokrynologa i psychiatry, jeżeli jest takie wskazanie. Celem leczenia jest przede wszystkim wykrycie przyczyny tężyczki i dopasowanie leków i/lub suplementacji. 

Podczas leczenia tężyczki stosuje się suplementację wapniem, witaminą D oraz magnezem. Do tego należy zwiększyć spożycie magnezu z diety. I w tym miejscu nieoceniona jest pomoc dietetyka, który dobierze racjonalny plan żywieniowy, ustali proporcje magnezu i wapnia w diecie oraz wspomoże w wyborze suplementacji. 

Bibliografia:

  • Toruńska K. Tezyczka jako trudny problem diagnostyczny w ambulatorium neurologicznym [Tetany as a difficult diagnostic problem in the neurological outpatient department]. Neurol Neurochir Pol. 2003 May-Jun;37(3):653-64. Polish. 
  • Toruńska K. (2013 r.): Tężyczka – trudny problem diagnostyczny i terapeutycznyIto N, Fukumoto S.(2007): Symptoms and management of tetany, Clin Calcium. 7 Aug;17(8):1234-9
  • Zawadzka M., Pilarska E.: Preparaty magnezu w leczeniu migreny – przegląd wybranego piśmiennictwa, Neurologia Dziecięca Vol. 21/2012, nr 43
  • Liddle D., Abraham V. (2011): Tetany: A diagnostic dilemma, J Anaesthesiol Clin Pharmacol. Jul-Sep; 27(3): 393–394.
  • Ayuk J, (2014): Treatment of hypomagnesemia, Am J Kidney Dis 2014 Apr; 63 (4): 691-5. doi: 10,1053 / j.ajkd.2013.07.025.
  • Badurek S. (2007): Różnicowanie i leczenie tężyczki, Oddział Chorób Wewnętrznych Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego W Toruniu, pulsmedycyny.pl
  • Napiórkowska B.: Magnez: właściwości, działanie, zastosowanie w lecznictwie.
  • Blanchard A, Courand PY, Livrozet M, Vargas-Poussou R. Syndromes de Bartter–Gitelman [Bartter-Gitelman syndromes]. Nephrol Ther. 2020 Jul;16(4):233-243. French. doi: 10.1016/j.nephro.2020.06.001. Epub 2020 Jul 1. PMID: 32622651.
  • Williams A, Liddle D, Abraham V. Tetany: A diagnostic dilemma. J Anaesthesiol Clin Pharmacol. 2011 Jul;27(3):393-4. doi: 10.4103/0970-9185.83691. PMID: 21897517; PMCID: PMC3161471.
  • Myśliwiec J., Tężyczka utajona, https://podyplomie.pl/medycyna/26807,tezyczka-utajona
  • Kołątaj W., Kołątaj B., Kapczuk I., Tężyczka utajona i pobudliwość nerwowo-mięśniowa, Endokrynol. Ped. 2018.17.2.63:97-10.

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.